3. Eyleme Geçme Yol Haritası: İklim Uyum Stratejisi Geliştirme Adımları

Bu bölüm, bir iklim uyum stratejisi oluşturmak için gereken dokuz temel adımı mantıksal aşamalar halinde sunan, kılavuzun en uygulamalı kısmıdır. Bu adımlar, şirketlerin riskleri anlamasından dayanıklılık inşa etmesine ve nihayetinde bu süreçte yeni değerler yaratmasına kadar uzanan bütünsel bir yolculuğu temsil etmektedir.

Aşama 1: Riskleri Anlamak ve Önceliklendirmek

3.1. Fiziksel Risklerin Tespiti (Adım A)

İklim riskini doğru bir şekilde anlamak, etkili bir uyum stratejisinin temelidir. Risk, üç temel bileşenin karmaşık bir etkileşiminden doğar:

• Tehlike: Belirli bir varlığa zarar verme potansiyeli olan bir olayın (örneğin, tropikal siklon, orman yangını) olasılığı ve ölçeği.
• Maruz Kalma: Varlıkların (binalar, altyapı, iş gücü vb.) tehlikeye maruz kalma miktarı.
• Hassasiyet: Bir varlığın, bir tehlikenin belirli bir yoğunluğuna karşı ne kadar etkileneceğini belirleyen duyarlılığı ve uyum kapasitesi.

Bu üç değişken arasındaki ilişki basit bir toplama veya çarpma işleminden ibaret değildir; zamanla değişen, karmaşık ve doğrusal olmayan bir etkileşimdir.

Risk tespit süreci; kapsamın belirlenmesi (şirket varlıkları, tedarik zinciri veya her ikisi), ilgili iş birimlerinin (örneğin, satın alma, operasyonlar) sürece dahil edilmesi ve coğrafi konumlar gibi gerekli verilerin toplanmasıyla başlar.

Başarılı bir iklim riski tespit ortağında aranması gereken temel özellikler şunlardır:

• En Son Küresel İklim Modelleri: Veri zenginliği ve daha dar bir belirsizlik aralığı sağlayan en yeni nesil (örneğin CMIP6) modellere erişim.
• Ölçeklenmiş Veri: Tesis düzeyinde somut değerlendirmeler sağlayacak kadar ayrıntılı (örneğin ~100 metre) konum verisi.
• Şeffaf Ölçümler: “Kara kutu” sağlayıcıların risk skoru merkezli çözümlerinden kaçınmak için rüzgar hızı, su yüksekliği gibi ölçülebilir tehlike metrikleri sunması.

Vaka Çalışması: Nestlé’nin Tedarik Zincirinde İklim Dayanıklılığı

Gıda devi Nestlé, tedarik zincirindeki kakao, süt ürünleri ve palm yağı gibi kilit hammaddelerin iklimle ilgili risklere karşı potansiyel hassasiyetini modelleyerek işe başladı. ESG, Satın Alma ve Risk departmanları arasındaki güçlü iş birliği sayesinde, iklimle ilgili risk değerlendirmelerini yıllık stratejik portföy incelemesinin bir parçası haline getiren bir çerçeve geliştirdi. Bu analiz, 2040 yılına kadar kilit hammaddelerin veriminde beklenen değişiklikleri ortaya koyarak, şirketin çiftçileri ve toplulukları destekleme stratejilerini şekillendirmesine yardımcı oldu.

3.2. Risklere Maruz Kalma Düzeyinin Değerlendirilmesi (Adım B)

Riskler tespit edildikten sonra, varlıkların bu risklere ne kadar maruz kaldığını ve mevcut koruma önlemlerinin yeterliliğini değerlendirmek gerekir. Bu amaçla “papyon analizi” (bow tie analysis) adı verilen görsel bir risk değerlendirme tekniği kullanılabilir. Bu analiz, belirli bir tehlikenin potansiyel nedenlerini, sonuçlarını ve bu riski yönetmek için mevcut kontrolleri net bir şekilde ortaya koyar.

Bir sel olayı örneği üzerinden bu analiz şu şekilde görselleştirilebilir:

• Önleyici Bariyerler (Sol Taraf):
  • Erken uyarı hava sistemleri
  • Sel savunma altyapısı
  • Önleyici bakım
• Olay (Orta): Sel Felaketi
• Olay Sonrası Uyum Eylemleri (Sağ Taraf):
  • Acil durum müdahale planı
  • Yedek jeneratörler
  • Uygun müdahale eğitimi

Sigorta, risk yönetiminde önemli bir araçtır ancak sınırlılıkları vardır. Özellikle nadir ve katastrofik olayları sigortalamak, sınırlı tarihsel veri ve yüksek belirsizlik nedeniyle zordur ve primler oldukça yüksek olabilir. Bu boşluğu doldurmak için, rüzgar hızı veya yağış miktarı gibi önceden belirlenmiş bir eşik aşıldığında sabit bir ödeme yapan parametrik sigorta gibi yenilikçi ürünler devreye girebilir.

3.3. Riskin Finansal Boyutunun Hesaplanması (Adım D)

Soyut riskleri, somut karar alma süreçlerine temel oluşturacak finansal rakamlara dönüştürmek, yatırımları önceliklendirmek ve yönetim kurulunu ikna etmek için kritik öneme sahiptir. Karmaşıklık düzeyine göre dört temel risk ölçüm yaklaşımı bulunmaktadır:

1. Sigorta Kıyaslama Tahminleri: Varlık değeri kaybını tahmin etmek için endüstriyel kıyaslamaları ve tarihsel kayıp verilerini kullanır. Hızlı ama daha az hassastır.
2. Varlığa Özel Detaylı Analiz: Belirli bir saha için ayrıntılı değerlendirmeler yaparak varlık değeri kaybı, gelir etkisi ve personel kesintisi gibi daha kesin tahminler sunar.
3. Portföy Geneli Net Risk Ölçümü: Tüm varlık türleri için özel kayıp ve hasar fonksiyonları türeterek portföy genelinde bir risk görünümü oluşturur.
4. Finansal Tablo Risk Modellemesi: En karmaşık yaklaşımdır. Çeşitli tehlike senaryolarını simüle ederek, bu senaryoların gelir, bilanço ve nakit akışı üzerindeki etkilerini modeller.

Vaka Çalışması: Philips’in Çok Yıllı Risk Ölçüm Yolculuğu

Philips, küresel operasyon ağındaki fiziksel risklerin finansal etkisini anlamak için çok yıllı bir risk ölçüm süreci başlattı. 2022’de sigorta araçlarını kullanarak bir dışarıdan-içeriye tahminle başladılar. Ardından, risk altındaki tesislerdeki yöneticilerle yapılan değerlendirmelerle bu tahmini hassaslaştırdılar. 2023’te ise finans ekibi ve dış danışmanlarla birlikte, saha yöneticilerine yönelik daha standart bir anket geliştirerek ve sonuçları finansal raporlarla ilişkilendirerek süreci daha da ileriye taşıdılar.

Aşama 2: Dayanıklılığı İnşa Etmek ve Fırsatları Değerlendirmek

3.4. İş Sürekliliğini Güvence Altına Alma (Adım C)

Fiziksel riskler sadece üretim tesislerini değil, tedarik, üretim, lojistik ve talep dahil olmak üzere uçtan uca tüm değer zincirini etkiler. Bu nedenle, iş sürekliliğini sağlamak bütünsel bir yaklaşım gerektirir. Tedarik zinciri direncini artırmak için üç temel prensip öne çıkmaktadır:

1. Yedeklilik: Stratejik envanter biriktirme, kritik parçalar için çift kaynak kullanımı veya bölgesel, bağımsız tedarik zincirleri oluşturma gibi önlemlerle şoklara karşı tampon oluşturmak.
2. Tahmin Yeteneği: Gerçek zamanlı fiziksel risk izleme sistemleri kurmak, kilit tedarikçilerle veri paylaşımı yaparak tahminleme yeteneğini artırmak.
3. Uyum Sağlama Kabiliyeti: Ürünleri veya parçaları gelecekteki ayarlamalara olanak tanıyacak şekilde esnek tasarlamak ve tedarikçilerle uyum yatırımlarını teşvik etmek için iş birliği yapmak.

Vaka Çalışması: AstraZeneca’nın Milyarlarca Dolarlık Üretimi Koruyan Yatırımları

AstraZeneca, daha önce olumsuz hava olaylarından etkilenen iki üretim tesisinde önemli yatırımlar yaptı. 2017’deki kasırgaların ardından Porto Riko’daki tesisine 20 milyon dolarlık yatırım yaparak LNG kojenerasyon tesisi, PV güneş enerjisi ve artırılmış su depolama kapasitesi ekledi. Bu yatırımın, gelecekteki bir kesintide 2.5 milyar dolarlık potansiyel üretim kaybını önlediği tahmin ediliyor. Benzer şekilde, İsveç’teki tesisine yaptığı 4 milyon dolarlık soğutma sistemi yatırımıyla, olası bir sıcak hava dalgasının neden olabileceği üretim kesintilerini engelledi.

3.5. Esnek Uyum Planlaması (Adım F)

“Uyum planı”, bir kuruluşun iklim risklerini ve fırsatlarını yönetmek için gereken eylemleri ve yatırımları özetleyen stratejik bir belgedir ve TCFD gibi çerçeveler tarafından şiddetle tavsiye edilir. Belirsiz bir gelecekte etkili kararlar alabilmek için “uyum patikaları” (adaptation pathways) yaklaşımı benimsenebilir. Bu yaklaşım, sabit bir zaman çizelgesine bağlı kalmak yerine, kararları belirli olaylara veya “tetikleyici noktalara” dayandırır. Bu yaklaşıma göre bir şirket, ‘deniz duvarını 2040 yılında inşa etme’ gibi zamana dayalı bir plan yerine, ‘yerel deniz seviyesi 20 cm yükseldiğinde inşaata başlama’ gibi olaya dayalı bir tetikleyici nokta belirler. Bu, şirketlere esneklik kazandırır ve kaynak-yoğun, geri döndürülemez eylemler için zaman tanır, böylece daha fazla bilgi ve destek toplandığında en doğru kararın verilmesini sağlar.

3.6. Yeni İş Fırsatlarının Belirlenmesi (Adım G)

İklim adaptasyonu, yalnızca bir savunma mekanizması değil, aynı zamanda yeni ürünler, hizmetler ve teknolojiler için önemli iş fırsatları sunan bir inovasyon motorudur. Fırsatlar üç ana kategoride değerlendirilebilir:

• Kademeli: Mevcut ürünlere yangın veya sel izleme gibi küçük iyileştirmeler eklemek.
• Dönüşümsel: Mevcut ürünlere, onları iklim risklerine karşı daha dayanıklı hale getiren önemli eklemeler yapmak.
• Yıkıcı: Şehirleri yoğun yağışların zararlarından koruyan çözümler gibi tamamen yeni iş modelleri ve ürünler yaratmak.

Vaka Çalışması: Ford ve Tesla’nın Yedek Güç Fırsatı

Artan elektrik kesintileri, yedek güç kaynakları için yeni bir pazar yarattı. Ford, bu fırsatı mevcut bir ürününe yeni bir işlev ekleyerek değerlendirdi: F-150 Lightning elektrikli kamyonet, bir eve üç güne kadar güç sağlayabilen bir yedek jeneratör görevi görebiliyor. Tesla ise, bu ihtiyacı karşılamak için tamamen yeni bir ürün olan Powerwall’u geliştirdi. Bu şarj edilebilir ev enerji depolama ürünü, güneş panelleriyle entegre çalışarak kesintilerde otomatik olarak devreye giriyor.

Aşama 3: Stratejiyi Bütünleştirmek ve Paydaşları Harekete Geçirmek

3.7. Kurumsal Strateji ve Portföy Uyumu (Adım H)

CEO, iklim adaptasyonunu şirketin genel stratejisiyle bütünleştirme sorumluluğunu taşır. Bu süreçte CEO’nun üç temel rolü ve bu roller altındaki faaliyetler şunlardır:

Vizyoner:

• i. Çıkış Noktası: Risk, uyum ve dayanıklılık için temel çizgiyi belirlemek üzere önceki faaliyetlerden elde edilen içgörüleri stratejik olarak yorumlamak ve dayanıklılığa giden net bir yolu özetleyen ileriye dönük bir vizyon çizmek.
• ii. Hedef ve Taahhütler: Gelişen çerçevelerle bağlantılı olarak şirket için bir değer yaratma hedefi belirlemek, bu hedefi ölçülebilir ve iddialı taahhütlere ve KPI’lara dönüştürmek ve kurum genelindeki kilit liderlerden bu hedeflere bağlılık sağlamak.

Stratejist:

• iii. Seçimler ve Öncelikler: Maddi fırsat alanlarını belirlemek ve kategorize etmek, uygulama ve gelir elde etme planlarının geliştirilmesini desteklemek ve girişimleri bütünsel değer yaratma potansiyeli ve etik yaklaşıma göre önceliklendirerek şirket stratejisiyle uyumlu hale getirmek.
• iv. Sağlayıcılar: Plana uygun hareket etmek için yetenek ve teknoloji boşluklarının belirlenmesini desteklemek, şirket hedefini gerçekleştirmek için gereken stratejik ekosistem ortaklıklarını belirlemek ve genişletmek, ve iş gücünü geliştirmek için kaynak ayırmak.

Koç:

• v. Esnek Yol Haritası: Hedefe ulaşmak için sahipleri ve zaman çizelgelerini içeren bir uygulama planının geliştirilmesinde stratejik gözetim sağlamak ve hedeflere karşı performansı izlemek için metrikler tanımlamak ve iç iş akışlarına bağlı bir gösterge panosunun oluşturulmasını desteklemek.
• vi. Uygulama: Çalışanları adaptasyonu desteklemeleri için yetkilendirmek ve teşvik etmek amacıyla işletme modelini değerlendirmek ve gerekirse uyarlamak ve strateji odaklı bir iletişim planı aracılığıyla iç ve dış paydaşlarla etkileşim kurmak.

3.8. Raporlama ve Şeffaflık (Adım E)

Fiziksel risk raporlaması, hem iç paydaşların bilinçli kararlar alması hem de yatırımcılar ve düzenleyiciler gibi dış paydaşlara şeffaflık sağlaması açısından kritiktir. İşletmelerin bilmesi gereken temel düzenlemeler şunlardır:

• CSRD (Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi): AB’de faaliyet gösteren birçok şirket için zorunlu raporlama getirmektedir.
• IFRS S2: Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu tarafından geliştirilen bu standart, TCFD çerçevesini temel alır ve dört ana bileşen üzerinden iklimle ilgili risk ve fırsatların raporlanmasını gerektirir: Yönetişim, Strateji, Risk Yönetimi, Metrikler ve Hedefler.
• GRI (Küresel Raporlama Girişimi): Çok tercih edilen raporlama standartlarından olan GRI referanslarından 102 İklim Değişikliği konusunda geniş açıklamalara yer vermektedir.
• TSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standardı): Türkiye’deki halka açık şirketler için iklim riski açıklamalarına yönelik kurallar geliştirmiştir.

3.9. Paydaş Katılımı ve İş Birlikleri (Adım I)

İklim dayanıklılığı, tek bir şirketin çabalarıyla sağlanamaz; ekosistem genelinde geniş bir iş birliği gerektirir. Etkili paydaş katılımı iki ana ayaktan oluşur:

1. İş Birliği Yapmak: Teknoloji ve yeteneklerdeki boşlukları doldurmak ve ortak dayanıklılık oluşturmak için diğer şirketler, devlet kurumları ve yerel topluluklarla ortaklıklar kurmak.
2. İletişim Kurmak: Fiziksel risklerdeki ve şirketin bunlara yanıt verme biçimindeki önemli değişiklikler hakkında hissedarları ve diğer paydaşları düzenli olarak bilgilendirerek güven oluşturmak.

Aşağıdaki tablo, farklı paydaş gruplarıyla kurulacak diyaloğun hedeflerini özetlemektedir:

Bu adımların tamamı, bir şirketin iklim uyumu konusundaki mevcut durumunu kapsamlı bir şekilde değerlendirmesine ve geleceğe yönelik stratejik bir yol haritası çizmesine olanak tanır.